Ευρετήριο

Ἀγαθός, ὁ (Α)


Ἀγαθός, ὁ (Β) Κ.Δ. (Ε.Γ./ΚΕΙΜ.)

Ἀγαθός, ὁ (ΟΜ)


ΡΙΖΑ: Αρχ. σημ. «γενναίος, ευγενής, έμπειρος, πιθ. < Α- αθροιστικό + ΙΝD/E *GHADH- «κρατώ γερά» από όπου Α- ΚΑΘ- ΟΣ > ΑΓΑΘΟΣ < με τροπή του -Κ- σε - Γ- ίσως από επίδρ. ΑΓΑ/ΑΓΑΝ, παραβ. σανσκρ. GADHYA- «στα σωθερός».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

1) Καλός κυριολεκτικά στο είδος του (σε αντιδιαστολή με το κακός).

2) Με ηθική έννοια: καλός, ενάρετος, έντιμος, τίμιος, χρηστός, ηθικός.

3) Για πράγματα και αντικείμενα καλό (στο είδος του), χρήσιμο, ωφέλιμο, επωφελές.

4) Για κοινά αγαθά, όπως τα αγαθά της τύχης, ο πλούτος και οι θησαυροί, τα υλικά αλλά και τα πνευματικά αγαθά (πνευματικοί θησαυροί).

5) Αγαθά θεωρούνται και όλα τα υπάρχοντα προϊόντα καθώς και κάθε τι που υφίσταται για παραγωγή και προσφέρεται για κατανάλωση.

6) Ηθική ή θρησκευτική σημασία: κάποιος που είναι από τη φύση του καλός, άνθρωπος με πραότητα, με καλοσύνη και αθωότητα, καλοκάγαθος, ηθικά ανώτερος, σωστός και έντιμος καθ’  ολοκληρίαν (σε όλα).

7) Για ζώα και τα σχετικά μ’ αυτά: ικανοποιητικά μέχρι τέλεια στο είδος τους.

8) Για τη γη: γόνιμη έκταση.

9) (Γεν.) τα προσόντα, τα προτερήματα, τα καλά παραδείγματα (ως ηθικά πλεονεκτήματα).

ΟΜΟΡΡΙΖΑ: Ἀγαθότητα, Καλοκάγαθος.

ΣΥΝΩΝΥΜΑ: Ἐνάρετος, Εὐήθης, Εὐγενής, Ἤπιος, Καθ’ ὁλοκληρίαν ἠθικός και ἔντιμῷος, Καλός, Χρήσιμος, Χρηστός, Ὠφέλιμος.

ΑΝΤΙΘΕΤΑ: Ἀγενής, Ἄχρηστος, Ζημιογόνος, Κακός, Πονηρός.


ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

1) Επίθετο β΄ κλίσης, τρικατάληκτο σε: -ός, -ή, -όν.

2) Η λ. σχηματίζει ανώμαλα παραθετικά επίθετα: α) συγκριτ. βαθμός: βελτίων, ἀμείνων, κρείσσων, λωΐων (λῷων), β) συγκριτ.: (ποιητ. τύπου) βέλτερος, λωΐτερος, ωσ. φέρτερος, γ) υπερθ.: βέλτιστος, ἄριστος, κράτιστος, λώιστος (λῷστος), δ) υπερθ. ποιητ. τύπου: βέλτατος, φέρτατος, φέριστος.

2) Σε κοινή χρήση σχημ. το επίρ. εὖ = καλώς.

Για αναλυτική μελέτη βλ. Αρχαιοελληνική Γραμματική ΤΑ ΕΠΙΘΕΤΑ.

ΛΕΞΗ: Η λ. αναφέρεται σε κάθε αγαθό με ηθική έννοια και σημασία. Εφαρμόζεται δε και σε κάθε υπάρχον ωφέλιμο προϊόν το οποίο μπορεί να καλλιεργηθεί και να καταναλωθεί και επεκτείνεται σε κάθε τι το οποίο προσφέρεται ως θησαυρός με πλήρη υλική και πνευματική υπόσταση από τον ίδιο τον αληθινό Δημιουργό Θεό από τον οποίο πηγάζει η αγαθότητα.

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ (ΓΝΩΜΙΚΑ): - «Τὸν μέν γὰρ καλόν κἀγαθόν ἄνδρα καὶ γυναῖκα εὐδαίμονα εἶναί φημί, τὸν δὲ ἄδικον καὶ πονηρόν ἄθλιον» (Πλάτων: Γοργίας 470 Ε) – «Πιστός κ’ Ἀγαθός (Σοφ. Τρ. 451) – «Σοφός κ’ ἀγαθός – δικαίων κ’ ἀγαθῶν» (Φιλοκ. 119) – «Πρόποσις: ἀγαθοδαίμονος… μηδέποτε… πίοι μ’ ἀκράτου») – «καλός κἀγαθός».

1) α) ΑΓΓΛΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΙΖΑ: Agathism, Agathist, Agathodaemon - Agathodemon, Agathopiia, Agathokakological, Agathology.

β) ΑΓΓΛΙΚΑ: Benefit, Good, Goods, Kind. Fair, Good (of things), Fine (of metals), Goods. For good. Good news (Mat 24:14). It is well that, better, Benign, Kindly, Virtuons, Honest, Decent, Innocent, Bonhomme.

- Compar. βελτίων, ἀμείνων, κρείσσων, λωΐων or λῴων, superl. βέλτιστος, ἄριστος, κράτιστος, λώϊστος or λῷστος, brave, good, wise, clever or excelling in any quality or talent, skilful, rich, excellent, useful; it is applied in a good and a bad sense. In Homer, used generally to denote strength; bravery, probity, etc.; καλὸς κἀγαθός, a good and honorable man. one who diseharges all the duties of a good citizen; in the voc. case, as ὦ ἀγαθέ, it is used, like age in Latin, for I pray you, prythee, come, or my good sir, my friend, Xen. Mem.; ἀγαθῇ τύχῃ συμβεβιωπώς, having enjoyed (literally lived with) good fortune, Dem de Coron.; ἀγαθοὺς τὰς ψυχάς, excelling in the endowments of the mind, Mem. ii. 6; τὸ ἀγαθόν, the principle of good, abstract good, the sovereign good or summum bonum; τὰ ἀγαθά, virtues; good things (of life) N. T.; ἀγαθὰ τίκτειν (τέκνα understood) to bear fine children, Plut. From ἄγαν, or α intensive, and γηθέω, to rejoice. According to others, from ἀγαστός, by rejecting σ and changing τ into θ, perhapsrather from ἄγω, prædam duco; hence ἀγαός, ἀγαθός, a noted free-booter or plunderer. Hence the English word good.

- ἀγα^θός [α^γ], ή, όν, Lacon. ἀγασός Ar.Lys.1301, Cypr. ἀζαθός GDI57:—

A. good:

I. of persons,

1. well-born, gentle, opp. “κακός, δειλός, οἷά τε τοῖς ἀγαθοῖσι παραδρώωσι χέρηες” Od.15.324, cf. Il.1.275; “ἀφνειός τ᾽ ἀ. τε” Il.13.664, cf. Od.18.276; “πατρὸς δ᾽ εἴμ᾽ ἀγαθοῖο, θεὰ δέ με γείνατο μήτηρ” Il.21.109, cf. Od.4.611; “κακὸς ἐξ ἀ.” Thgn.190, cf. 57 sq.; “πραῢς ἀστοῖς, οὐ φθονέων ἀγαθοῖς” Pi.P. 3.71, cf. 2.96, 4.285; “τίς ἂν εὔπατρις ὧδε βλάστοι; οὐδεὶς τῶν ἀ. κτλ.” S.El.1082; “οἵ τ᾽ ἀ. πρὸς τῶν ἀγενῶν κατανικῶνται” Id.Fr.84; τοὺς εὐγενεῖς γὰρ κἀγαθοὺς . . φιλεῖ Ἄρης ἐναίρειν ib.649, cf. E.Alc.600, al.: “ἀγαθοὶ καὶ ἐξ ἀγαθῶν” Pl.Phdr.274a:—in political sense, aristocrats, esp. in the phrase καλοὶ κἀγαθοί (v. sub καλοκἀγαθός).

2. brave, valiant, since courage was attributed to Chiefs and Nobles, Il.1.131, al.; “τῷ κ᾽ ἀγαθὸς μὲν ἔπεφν᾽, ἀγαθὸν δέ κεν ἐξενάριξεν” 21.280; cf. Hdt.5.109, etc.

3. good, capable, in reference to ability, “ἀ. βασιλεύς” Il.3.179; “ἰητήρ” 2.732; “θεράπων” 16.165, 17.388; “πύκτης” Xenoph.2.15; “ἰητρός” Hp.Prog.1; “προβατογνώμων” A.Ag. 795; “ἄρχοντες” Democr.266: freq. with qualifying words, “ἀ. ἐν ὑσμίνῃ” Il.13.314; “βοὴν ἀ.” 2.408,563, al.; “πύξ” Od.11.300; “βίην” Il.6.478; “γνώμην” S.OT687; “πᾶσαν ἀρετήν” Pl.Lg.899b, cf. Alc.1.124e; “τέχνην” Id.Prt.323b; τὰ πολέμια, τὰ πολιτικά, Hdt.9.122, Pl.Grg.516b, etc.: more rarely c. dat., “ἀ. πολέμῳ” X.Oec.4.15: with Preps., “ἄνδρες ἀ. περὶ τὸ πλῆθος” Lys.13.2; “εἴς τι” Pl.Alc.1.125a; “πρός τι” Id.R.407e: c. inf., “ἀ. μάχεσθαι” Hdt.1.136; “ἱππεύεσθαι” 1.79; ἀ. ἱστάναι good at weighing, Pl.Prt.356b.

4. good, in moral sense, first in Thgn.438, cf. Heraclit.104, S.El.1082, X.Mem.1.7.1, Pl.Ap.41d, etc.; “ψυχῆς ἀγαθῆς πατρὶς ὁ ξύμπας κόσμος” Democr.247: freq. with other Adjs., “ὁ πιστὸς κἀ.” S.Tr.541; δικαίων κἀ. ib.1050:—ironical, “τὸν ἀ. Κρέοντα” Id.Ant.31.

5. ὦ ἀγαθέ, my good friend, as a term of gentle remonstrance, Pl.Prt.311a, etc.

6. ἀ. δαίμων, v. sub δαίμων; ἀ. τύχη, v. sub τύχη; ἀ. θεός = Lat. bona dea, Plu.Caes.9, Cic.19.

II. of things,

1. good, serviceable, “Ἰθάκη . . ἀ. κουροτρόφος” Od.9.27, etc.; “ἀ. τοῖς τοκεῦσι, τῇ πόλει” X.Cyn.13.17: c. gen., εἴ τι οἶδα πυρετοῦ ἀ. good for it, Id.Mem.3.8.3; “ἑλκῶν” Thphr.HP9.11.1.

2. of outward circumstances, “αἰδὼς οὐκ ἀ. κεχρημένῳ ἀνδρὶ παρεῖναι” Od.17.347; “εἰπεῖν εἰς ἀγαθόν” to good purpose, Il.9.102; “ὁ δὲ πείσεται εἰς ἀ. περ” for his own good end, 11.789; “οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη” 2.204:—ἀγαθόν [ἐστι], c. inf., it is good to do so and so<*> Il.7.282, 24.130, Od.3.196, etc.

3. morally good, “πρῆξις” Democr.177; “ἔργα” Emp.112.2, cf. Ep.Rom.2.7, etc.

4. ἀγαθόν, τό, good, blessing, benefit, of persons or things, “ὦ μέγα ἀ. σὺ τοῖς φίλοις” X.Cyr.5.3.20; “φίλον, ὃ μέγιστον ἀ. εἶναί φασι” Id.Mem.2.4.2, cf. Ar.Ra.74, etc; as term of endearment for a baby, blessing!, treasure!, Men.Sam.28:— ἀγαθόν τινα δεδρακέναι, πεποιηκέναι confer a benefit on . . , Th.3.68, Lys.13.92; ἐπ᾽ ἀγαθῷ τινος for one's good, Th.5.27, X.Cyr.7.4.3; “ἐπ᾽ ἀ. τοῖς πολίταις” Ar.Ra.1487; “οὐκ ἐπ᾽ ἀ.” for no good end, Th.1.131; “ἐπ᾽ οὐδενὶ ἀ. τῆς Ἑλλάδος” X.HG5.2.35:—in pl., ἡ ἐπ᾽ ἀγαθοῖς γεναμένη (sic) “κατασπορά” PFlor.21.10 (iii A.D.):—τὸ ἀ. or τἀ., the good, Epich.171.5, cf. Pl.R.506b, 508e, Arist.Metaph.1091a31, etc.:—in pl., ἀγαθά, τά, goods of fortune, treasures, wealth, Hdt.2.172, Lys.13.91, X.Mem.1.2.63, etc.; “ἀγαθὰ πράττειν” fare well, Ar.Av.1706; also, good things, dainties, Thgn.1000, Ar.Ach.873, etc.: good qualities, “τοῖς ἀ., οἷς ἔχομεν ἐν τῇ ψυχῇ” Isoc.8.32, cf. Democr.37; good points, of a horse, “εἰ τἄλλα πάντα ἀ. ἔχοι, κακόπους δ᾽ εἴη” X.Eq. 1.2.

III. Comp. and Sup. are usu. supplied from other stems, viz. Comp. ἀμείνων, ἀρείων<*> βελτίων, κρείσσων (κάρρων), λωΐων (λὥων̓), Ep. βέλτερος, λωΐτερος, φέρτερος:—Sup. ἄριστος, βέλτιστος, κράτιστος, λώϊστος (λῷστος), Ep.βέλτατος, κάρτιστος, φέρτατος, φέριστος:— later, reg. Comp. “ἀγαθώτερος” LXX Jd.11.25, 15.2, D.S.8Fr.12, Plot. 5.5.9, Diod.Rh.p.53.9H.: Sup. “ἀγαθώτατος” D.S.16.85, Hld.5.15, etc. (“-ότατος” POxy.1757.26 (ii A.D.)).

IV. Adv. usually εὖ, q.v.: “ἀγαθῶς” Hp.Off.9, Arist.Rh.1388b6, LXX 1 Ki.20.7. (Etym. dub. (“ὅτι ἄγει ἡμᾶς ἐπὶ τὸν ὀρθὸν βίον” Stoic. 3.49); perh. cognate with ἄγαμαι, hence admirable.)

2) ΛΑΤΙΝΙΚΑ: Summum bonum.

3) ΙΤΑΛΙΚΑ: Buona.

4) ΓΑΛΛΙΚΑ: Bonne.

5) ΙΣΠΑΝΙΚΑ: Buena.

6) ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΑ: Boa.7) ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ: Gut.8) ΟΛΛΑΝΔΙΚΑ: Goed.

EKΤΥΠΩΣΗ εκτύπωση

[6] καὶ μηδὲν μεῖζον ἀγαθὸν τῆς σωτηρίας ὑπολαμβάνειν, ἵνα καὶ τὰς νίκας τὰς συμβαινούσας κατὰ τρόπον διοικῇς καὶ τὰς ἀτυχίας τὰς συμπιπτούσας ἐπανορθοῦν δύνῃ. Ἴδοις δ’ ἄν καὶ Λακεδαιμονίους περὶ τῆς τῶν βασιλέων σωτηρίας πολλὴν ἐπιμέλειαν ποιουμένους καὶ τοὺς ἐνδοξοτάτους τῶν πολιτῶν φύλακας αὐτῶν καθιστάντας, οἷς αἴσχιόν ἐστιν ἐκείνους τελευτήσαντας περιιδεῖν ἤ τὰς ἀσπίδας ἀποβαλεῖν.